Seriale kryminalne, przy których widzowie przestali ufać bohaterom – te historie długo nie dają spokoju

Czy zdarzyło Wam się kiedyś oglądać serial, kibicować głównemu bohaterowi z całych sił, a potem w jednym, mrożącym krew w żyłach momencie zdać sobie sprawę, że osoba, której ufaliście, jest potworem? A może ten proces był powolny, pełen drobnych pęknięć na nieskazitelnym wizerunku, aż w końcu cała konstrukcja runęła, zostawiając Was z poczuciem zdrady? Współczesne seriale kryminalne mistrzowsko igrają z naszymi emocjami i moralnością, zacierając granicę między dobrem a złem. Zapnijcie pasy, bo zabieram Was w podróż po produkcjach, które redefiniują pojęcie bohatera i po których seansie już nigdy nie spojrzycie na protagonistę w ten sam sposób.

Dlaczego kochamy drani, czyli psychologia antybohatera

Zanim zanurzymy się w mroczne otchłanie konkretnych tytułów, zastanówmy się na chwilę, dlaczego tak bardzo fascynują nas postaci moralnie dwuznaczne. Kiedyś sprawa była prosta: był szlachetny szeryf i zły bandyta. Dziś wolimy postacie z krwi i kości, które popełniają błędy, kierują się egoizmem, a czasem przekraczają granice, których my sami nigdy byśmy nie śmieli. To właśnie ta niedoskonałość czyni je ludzkimi i, paradoksalnie, bardziej wiarygodnymi.

„Antybohater to lustro, w którym przeglądają się nasze własne, ukryte pragnienia i lęki” – tłumaczy dr Anna Kowalska, kulturoznawczyni i medioznawczyni. „Kibicując postaci, która łamie zasady dla wyższego dobra – lub, co gorsza, dla własnej korzyści – pozwalamy sobie na bezpieczne przeżycie buntu. Problem zaczyna się, gdy twórcy serialu pokazują nam, że to ‘wyższe dobro’ było tylko iluzją, a my sami daliśmy się zmanipulować. To narracyjna zdrada, która boli, ale jednocześnie fascynuje”.

Te seriale nie dają prostych odpowiedzi. Zmuszają do myślenia, kwestionowania własnych osądów i pozostawiają nas z uczuciem moralnego kaca. I właśnie dlatego są tak cholernie dobre.

Ranking, który wstrząśnie waszym zaufaniem – najlepsze seriale kryminalne, które zrywają z czarno-białym światem

Oto lista seriali, które mistrzowsko zagrały na nosie naszym oczekiwaniom. Kolejność jest raczej subiektywna, bo każda z tych historii na swój sposób niszczy spokój ducha. Przygotujcie się na spoilerowe aluzje – bez nich nie da się opowiedzieć o zdradzonym zaufaniu!

The Shield: świat glin bez odznaki honoru

To absolutny klasyk i punkt odniesienia dla wszystkich późniejszych antybohaterów w mundurze. Jeśli szukacie serialu, który od pierwszych minut rzuca Wam w twarz rękawicę i pyta: „I co, nadal będziesz go lubił?”, to jest to The Shield. Vic Mackey i jego ekipa ze „Strike Teamu” to policjanci, którzy mają przynosić wyniki w najgorszej dzielnicy Los Angeles. I przynoszą. Tyle że ich metody to korupcja, zastraszanie, wymuszenia i… morderstwo. Pamiętacie finał pierwszego odcinka? Ten strzał w głowę kolegi z wydziału, który miał na nich donieść? To był brutalny chrzest bojowy dla widza. Przez siedem sezonów balansujemy na granicy: podziwiamy skuteczność Vica, a jednocześnie brzydzimy się tym, kim jest. A on z każdym kolejnym krokiem udowadnia, że nie ma dla niego żadnej świętości.

Breaking Bad: od nauczyciela chemii do króla metamfetaminy

Historia Waltera White’a to podręcznikowy przykład powolnej, ale nieuniknionej erozji duszy. Zaczynamy od współczucia: biedny, niedoceniany nauczyciel chemii z diagnozą śmiertelnego raka, który chce tylko zabezpieczyć rodzinę. Usprawiedliwiamy jego pierwsze kroki w narkotykowym biznesie. „Robi to z miłości”, „Nie ma wyjścia”. Ale potem Walt zaczyna lubić to, co robi. Zaczyna czerpać satysfakcję z władzy, strachu, który budzi, i imperium, które buduje. Momentem, w którym wielu widzów przestało mu ufać, była scena z Jane. Pozwolił jej umrzeć, zadławić się własnymi wymiocinami, bo stała na drodze jego planów. Od tego momentu to już nie była równia pochyła. To było swobodne spadanie w otchłań, a my, widzowie, byliśmy bezsilnymi świadkami narodzin Heisenberga.

Dexter: morderca, któremu kibicujesz (do czasu)

Pomysł wyjściowy był genialny: poznajmy historię z perspektywy seryjnego mordercy, który zabija tylko tych „złych”. Dexter Morgan, analityk śladów krwi w policji Miami, żyje według kodeksu swojego ojca, Harry’ego. Daje upust swojemu „Mrocznemu Pasażerowi”, ale w sposób kontrolowany. I my to kupujemy! Kibicujemy mu, gdy poluje na innych drapieżników. Problem w tym, że z sezonu na sezon kodeks stawał się coraz bardziej elastyczny, a Dexter coraz częściej podejmował decyzje podyktowane egoizmem, a nie „sprawiedliwością”. Ostatecznym ciosem dla zaufania fanów był jednak finał serialu (ten oryginalny, nie New Blood). Zakończenie, w którym Dexter porzuca syna i ucieka, by zostać drwalem, było przez wielu odebrane jako policzek i zdrada całej ośmioletniej podróży, jaką odbyli z tą postacią.

The Sopranos: mafijny boss na kozetce

Tony Soprano to postać-ikona. Z jednej strony widzimy go jako zatroskanego ojca rodziny, zmagającego się z napadami paniki i próbującego zrozumieć siebie na terapii u dr Melfi. W tych momentach czujemy do niego sympatię. Chwilę później oglądamy, jak bez mrugnięcia okiem dusi człowieka gołymi rękami. The Sopranos nieustannie konfrontuje nas z tą dwoistością. Ufamy jego ludzkiej stronie, by za chwilę zostać brutalnie sprowadzonym na ziemię. Największa zdrada zaufania? Może to, jak potraktował Adriannę. Albo Christophera. Albo właściwie każdego, kto stanął mu na drodze. Tony kochał, ale jego miłość była toksyczna i zawsze na drugim miejscu, tuż po jego własnym interesie.

Line of Duty: kiedy nie możesz ufać nikomu

Ten brytyjski majstersztyk to serial, w którym podejrzany jest absolutnie każdy. Jednostka antykorupcyjna AC-12 tropi „złych gliniarzy”, ale szybko okazuje się, że granice są nieostre. Ufamy głównym bohaterom – Steve’owi Arnottowi, Kate Fleming i ich szefowi Tedowi Hastingsowi – ale twórcy co chwila podrzucają nam tropy sugerujące, że i oni mogą mieć coś na sumieniu. Czy Hastings jest tajemniczym „H”? Czy Kate nie jest podwójną agentką? Serial tak mistrzowsko buduje paranoję, że w pewnym momencie przestajemy ufać komukolwiek, łącznie z naszymi protagonistami. To gra w kotka i myszkę z widzem, która trwa do samego końca.

Homeland: agentka na granicy geniuszu i szaleństwa

Carrie Mathison od początku jest postacią niestabilną. Jej choroba afektywna dwubiegunowa sprawia, że jej osądy są kwestionowane przez przełożonych i przez nas samych. Wierzymy w jej genialną intuicję, ale jej metody – nielegalne podsłuchy, manipulacje, ryzykowne relacje osobiste – sprawiają, że ciągle zadajemy sobie pytanie: czy ona wie, co robi? Prawdziwy test dla zaufania widza to jej relacja z Brodym. Czy on jest terrorystą, czy ofiarą? Carrie jest przekonana o jego winie, potem o niewinności, a potem znowu o winie. Ta niepewność udziela się nam i sprawia, że Homeland to jeden z najbardziej trzymających w napięciu thrillerów psychologicznych.

Sherlock: geniusz czy socjopata?

Sherlock w wykonaniu Benedicta Cumberbatcha jest postacią, którą się podziwia, ale której trudno zaufać. Jest genialny, błyskotliwy, ale jednocześnie arogancki, pozbawiony empatii i traktujący ludzi (nawet swojego jedynego przyjaciela, Johna Watsona) jak narzędzia w swoich grach. Mówi o sobie „wysoko funkcjonujący socjopata” i coś w tym jest. Ufamy jego dedukcji, ale nigdy jego intencjom. Wielokrotnie manipuluje Johnem dla dobra sprawy, narażając go na śmiertelne niebezpieczeństwo bez jego wiedzy. To bohater, którego podziwiamy z bezpiecznej odległości, ale którego nigdy nie chcielibyśmy mieć za przyjaciela.

House of Cards: spowiedź diabłu

Frank Underwood to przypadek szczególny. On nie zdradza naszego zaufania – on od początku mówi nam, że jest zły. Burząc czwartą ścianę i zwracając się bezpośrednio do nas, czyni nas swoimi wspólnikami. Ufamy mu, że pokaże nam kulisy polityki bez cenzury. Zdrada polega na czymś innym: na skali jego deprawacji. Z każdym kolejnym odcinkiem Frank idzie o krok dalej. Kłamstwo, szantaż, wreszcie morderstwo (pamiętacie Zoe Barnes wepchniętą pod pociąg?). I my, widzowie, zdajemy sobie sprawę, że kibicowaliśmy potworowi. Czujemy się brudni, bo daliśmy się uwieść jego charyzmie i cynicznemu urokowi. To my zdradziliśmy własne zasady, ufając Frankowi.

Ozark: zwykła rodzina w spirali zbrodni

Marty i Wendy Byrde’owie na początku wyglądają jak para z sąsiedztwa, która wpadła w tarapaty. On jest doradcą finansowym, który przez pomyłkę zaczął prać pieniądze dla kartelu. Ona jest specjalistką od PR. Uciekają w góry Ozark, by spłacić dług i ocalić rodzinę. Współczujemy im. Ale z sezonu na sezon, a zwłaszcza w przypadku Wendy, to współczucie ustępuje miejsca przerażeniu. Wendy odkrywa w sobie mroczną, bezwzględną stronę. Zaczyna podejmować decyzje, od których włos jeży się na głowie, poświęcając niewinnych ludzi (a nawet członków własnej rodziny) dla utrzymania władzy. Przestajemy ufać, że robi to dla dobra dzieci. Zaczynamy rozumieć, że ona po prostu to lubi.

You: w głowie stalkera

Joe Goldberg to kolejny narrator, który próbuje nas omamić. Słyszymy jego myśli – jest inteligentny, oczytany, romantyczny. Pragnie tylko miłości. Problem w tym, że jego „miłość” to obsesja, stalking, a w końcu morderstwo. Serial gra z konwencją komedii romantycznej, pokazując wszystkie gesty i słowa, które w normalnym filmie uznalibyśmy za urocze. Tutaj, znając prawdziwą naturę Joego, stają się one przerażające. Serial zmusza nas do konfrontacji z tym, jak łatwo romantyzujemy toksyczne zachowania, i sprawia, że przestajemy ufać klasycznym schematom miłosnym.

Better Call Saul: powolny upadek dobrego człowieka

Dla fanów Breaking Bad, historia Jimmy’ego McGilla jest jeszcze bardziej bolesna niż Waltera White’a. Bo Jimmy’ego naprawdę da się lubić. To uroczy cwaniaczek o złotym sercu, który chce tylko zdobyć szacunek swojego starszego brata, Chucka. Przez większość serialu kibicujemy mu, by pozostał po jasnej stronie mocy. Ufamy, że jego dobre intencje w końcu zwyciężą. Ale seria niefortunnych zdarzeń, złych decyzji i osobistych tragedii powoli, ale nieubłaganie, zamienia go w cynicznego, pozbawionego skrupułów Saula Goodmana. To zdrada, która łamie serce, bo widzimy, jak dobry człowiek przegrywa walkę z samym sobą.

Mare of Easttown: bohaterka ze skazą

Mare Sheehan nie jest antybohaterką w klasycznym tego słowa znaczeniu. Jest świetną, choć zmęczoną życiem policjantką z małego miasteczka. Ufamy jej determinacji i instynktowi. Ale jest jeden moment, który podważa wszystko. Gdy Mare, w akcie desperacji, podrzuca narkotyki matce swojego wnuka, by odebrać jej prawa do opieki, coś w nas pęka. To czyn niegodny policjantki, niegodny bohaterki, której kibicowaliśmy. Nawet jeśli rozumiemy jej motywacje, ten jeden akt sprawia, że patrzymy na nią inaczej. To dowód na to, że nawet „ci dobrzy” mają swoje mroczne sekrety.

True Detective (sezon 1): dwóch detektywów, dwa rodzaje mroku

Pierwszy sezon True Detective to mistrzostwo w budowaniu nieufności. Mamy dwóch partnerów:

• Rust Cohle: Nihilistyczny filozof, którego mroczne monologi sprawiają, że nie jesteśmy pewni, czy jest genialnym detektywem, czy ukrytym psychopatą. Ufamy jego inteligencji, ale boimy się jego duszy.
• Marty Hart: Pozornie „normalny” facet, głowa rodziny. Szybko jednak okazuje się, że jest hipokrytą, zdradza żonę i ma problemy z agresją. Ufamy jego pozornej normalności, dopóki fasada nie zacznie pękać.

Przez cały sezon nie jesteśmy pewni, czy jeden z nich nie jest przypadkiem mordercą, którego szukają. Ta ambiwalencja jest siłą napędową serialu.

The Sinner: gdy dobry człowiek robi coś złego

Każdy sezon The Sinner opiera się na podobnym założeniu: z pozoru normalna, porządna osoba popełnia nagle brutalną zbrodnię, nie wiedząc dlaczego. Widz od razu traci zaufanie do tej postaci – jak ktoś, kto wydaje się taki jak my, mógł zrobić coś tak strasznego? Detektyw Harry Ambrose, sam zmagający się z własnymi demonami, próbuje dotrzeć do ukrytych traum i wspomnień, które doprowadziły do tragedii. Serial pokazuje, że w każdym z nas może drzemać mrok, o którego istnieniu nie mamy pojęcia.

Mindhunter: niebezpieczne zbliżenie do zła

Młody agent FBI, Holden Ford, jest idealistą. Wierzy, że rozmawiając z uwięzionymi seryjnymi mordercami, zdoła zrozumieć ich psychikę i zapobiec przyszłym zbrodniom. I my mu ufamy. Ale im więcej czasu spędza z Edem Kemperem czy Charlesem Mansonem, tym bardziej sam zaczyna się zmieniać. Staje się arogancki, manipulujący, przekracza granice etyczne w relacjach z badanymi, a jego fascynacja złem zaczyna wyglądać niezdrowo. Koledzy z zespołu przestają mu ufać, a my razem z nimi. Zaczynamy się bać, że patrząc zbyt długo w otchłań, sam się w nią zamienił.

Bodyguard: obrońca czy zamachowiec?

David Budd, weteran wojenny z zespołem stresu pourazowego, zostaje ochroniarzem pani minister spraw wewnętrznych, której polityka jest sprzeczna z wszystkim, w co wierzy. Od pierwszego odcinka serial zadaje pytanie: czy David ją ochroni, czy może jest „wtyczką” terrorystów i sam planuje zamach? Jego kamienna twarz i nieprzewidywalne zachowanie sprawiają, że do samego końca nie jesteśmy pewni jego prawdziwych intencji. To mistrzowska gra z zaufaniem widza.

Killing Eve: taniec policjantki z psychopatką

Eve Polastri to znudzona pracą biurową agentka MI5, która marzy o prawdziwej pracy w terenie. Kiedy zaczyna tropić psychopatyczną zabójczynię Villanelle, jej życie nabiera barw. Problem w tym, że śledztwo szybko zamienia się w obustronną obsesję. Eve, nasza „bohaterka”, zaczyna łamać procedury, kłamać, a w końcu sama staje się zdolna do przemocy. Jej fascynacja Villanelle jest tak silna, że zaciera się granica między tropicielką a ofiarą, a my przestajemy ufać, że Eve nadal stoi po stronie dobra.

Peaky Blinders: charyzma gangstera

Tommy Shelby to postać magnetyczna. Charyzmatyczny, inteligentny, strateg. Chcemy, żeby mu się udało, żeby jego rodzina wyszła z biedy i zyskała szacunek. Ale nie możemy zapominać, że jest bezwzględnym gangsterem. Ufamy jego geniuszowi, ale raz po raz pokazuje nam, że dla osiągnięcia celu poświęci każdego – przyjaciół, rodzinę, miłość. Jego ambicja jest jak narkotyk, który niszczy wszystko wokół. Każdy moment, gdy myślimy, że „teraz się ustatkuje”, jest szybko gaszony przez kolejny akt brutalności.

The Fall: w skórze myśliwego i ofiary

Ten serial robi coś niezwykle odważnego: od początku wiemy, kto jest mordercą. Paul Spector to przykładny mąż i ojciec, a jednocześnie zimny, wyrachowany seryjny zabójca. Równocześnie śledzimy losy genialnej detektyw Stelli Gibson, która go tropi. Serial, pokazując nam życie prywatne Spectora, zmusza nas do czegoś strasznego: do patrzenia na potwora jak na człowieka. To zaburza nasz osąd i sprawia, że czujemy się niekomfortowo. To nie jest zdrada zaufania do bohatera, ale zdrada komfortowego, czarno-białego postrzegania zła.

Moralny kac po seansie – dlaczego te seriale zostają z nami na dłużej?

Historie, w których bohaterowie zawodzą nasze zaufanie, rezonują tak mocno, ponieważ uderzają w fundamentalną potrzebę porządku i sprawiedliwości. Chcemy wierzyć, że dobro zwycięża, a ludzie są z gruntu dobrzy. Te seriale mówią nam: „Nie tak szybko. Świat jest bardziej skomplikowany”.

Jak podsumowuje profesor Marek Jankowski, socjolog z Instytutu Badań nad Kulturą Masową: „Narracje o upadłych bohaterach i zdradzonym zaufaniu są popularne, bo odzwierciedlają współczesny sceptycyzm wobec autorytetów – czy to politycznych, czy medialnych. Uczymy się kwestionować to, co widzimy. Te seriale to bezpieczny poligon doświadczalny dla naszej moralności. Pozwalają nam zadać sobie pytanie: ‘A co ja bym zrobił na jego miejscu?’. Odpowiedź rzadko jest prosta i to właśnie ta niejednoznaczność sprawia, że te opowieści zostają w naszej głowie na długo po napisach końcowych”.

A jakie są Wasze typy seriali, które sprawiły, że przestaliście ufać głównemu bohaterowi? Dajcie znać w komentarzach – chętnie poczuję się zdradzony przez kolejną świetną historię!